In het eerste artikel ‘Minder mensen, minder budget, grotere opgaven: tijd voor programmatisch werken’ ging het over de systeemdruk: grotere opgaven in de fysieke leefomgeving, met druk op mensen, budget en kennis. Naast anders organiseren zien we nog iets: de opgaven zijn zó groot en complex, dat de samenwerking tussen overheid en markt mee moet bewegen.
Maatschappelijke opgaven zijn de publieke effecten die je als overheid móét realiseren of borgen, omdat ze direct raken aan welzijn, veiligheid, gezondheid, economie en de toekomstbestendigheid van de leefomgeving.
Minder afstand, meer regie
De rol van overheid en markt is niet statisch; die beweegt mee met de aard van de opgaven en de context waarin die opgaven gespeeld worden. Direct na de Tweede Wereldoorlog was sturing logisch, in het kader van de wederopbouw: er moest snel en gericht worden opgebouwd. In de jaren daarna ontstond geleidelijk een werkwijze waarin de overheid het kader zette en de markt vooral capaciteit leverde om te realiseren (denk aan de ontwikkeling richting RAW).
Vanaf de jaren ’90 kwamen we in rustiger vaarwater en nam de overheid meer afstand. De markt kreeg een bredere opdracht: niet alleen realiseren, maar ook ontwerpen en in sommige gevallen innoveren (UAV-GC, “de markt tenzij…”).
Nu verandert de context opnieuw. Maatschappelijke opgaven zijn groot en complex, gemeentelijke organisaties staan onder druk door schaarste aan mensen en budget, en de geopolitieke situatie maakt de wereld onzekerder. Dat vraagt om terug naar de basis: de overheid pakt weer regie. Niet zoals toen—top-down—maar als regisseur die samen met de markt aan de lat staat voor het realiseren van de opgaven. En dat lukt alleen als we stoppen met “over de schutting” en integraal samenwerken aan de opgaven, met een gezamenlijke aanpak en gedeelde verantwoordelijkheid.
Wat dit betekent voor de markt?
Als de rol van de overheid verandert en overheid en markt samen aan de lat staan, verandert de rol van marktpartijen mee. De markt is dan niet alleen uitvoeringscapaciteit, maar ook partner in het ontwikkelen én realiseren van oplossingen die bijdragen aan de maatschappelijke opgaven. Dat vraagt om samenwerken, maar ook om scherpte: welke rol past bij het DNA van de organisatie?
Wat we daarbij vaak zien: organisaties die alles tegelijk willen zijn (capacitair én integraal én specialistisch) worden in de praktijk minder voorspelbaar. Bedrijven die bewust kiezen voor één dominante rol presteren juist beter: een helderder profiel, betere samenwerking en consistenter resultaat.
In de praktijk komen we daarbij vaak drie herkenbare profielen tegen: de capaciteitsleverancier, de integrale partner en de specialist.
Drie herkenbare profielen:
De capaciteitsleverancier: sterk in meters maken: efficiënt, voorspelbaar en schaalbaar.
De integrale partner: sterk in samen organiseren: afwegen, verbinden en zorgen dat het geheel klopt.
De specialist: sterk in één ding uitzonderlijk goed doen: innovatie of expertise die herhaalbaar waarde toevoegt.
Er is geen “beste” profiel. Het gaat om een match met de opgave en om duidelijkheid voor iedereen.
In het verlengde van deze herkenbare profielen en het maken van keuzes, wordt voor marktpartijen samenwerking steeds belangrijker. Juist doordat organisaties niet alles tegelijk willen (of kunnen) zijn, ontstaat ruimte om elkaar aan te vullen: complementair in kennis, capaciteit en specialisme. Zo kan het netwerk als geheel meer bijdragen aan de opgave dan iedere partij afzonderlijk. Dat is in de kern wat met ecosysteemdenken wordt bedoeld.
Waarom dit het verschil kan maken?
Complexe opgaven vragen om samenwerking die verder gaat dan losse contractmomenten. Als samenwerking, rolverdeling en verwachtingen duidelijk zijn, ontstaat er meer focus op de doelstellingen, meer rust en voorspelbaarheid én ruimte om te verbeteren. En juist die ruimte is nodig als capaciteit en kennis onder druk staan.
De rol van Weconnext: regie op strategie en organisatie
Weconnext ondersteunt organisaties bij de stap naar opgavegericht en programmatisch werken en pakt in dit soort trajecten de regisseursrol op strategie en organisatie. We brengen structuur en samenhang aan tussen opgaven, doelen en uitvoering en helpen teams om van “brandjes blussen” naar “besturen, verbeteren en ontwikkelen” te gaan.
Belangrijk uitgangspunt: Weconnext maakt organisaties niet afhankelijk, maar zelfstandig. We richten de programmatische besturing zo in dat de organisatie zélf kan sturen, leren en bijsturen — juist in een periode waarin veel kennis uit de organisatie verdwijnt.
Volgende stap
In het volgende deel zoomen we in op hoe samenwerking er in de praktijk uitziet: van transactioneel naar relationeel samenwerken — met transparantie, duidelijke verwachtingen en gezamenlijke verantwoordelijkheid als basis.
Sparren over opgavegericht en programmatisch werken in de fysieke leefomgeving?
Neem contact op met Jan Wienk 06-53 59 99 43.